Wat het Rode Kruis voorschrijft bij een ernstige bloeding

Een zware bloeding is een van de weinige noodsituaties waarin seconden echt tellen, en waarin een omstander het verschil maakt tussen leven en dood. Het goede nieuws: de handeling is simpel, en je kunt ‘m nu leren. Dit dossier vat samen wat het Nederlandse Rode Kruis en het officiele Diploma Eerste Hulp voorschrijven, plus de fouten die mensen in het moment zelf maken.

Waarom die nadruk op de bron? Omdat je bij bloed geen meningen wilt, maar de lijn die getoetst is. Alles hieronder komt uit de richtlijnen van het Rode Kruis en Het Oranje Kruis. Geen survivalfolklore, wel de handeling die in de leerboeken staat.

Wat het Rode Kruis voorschrijft, stap voor stap

1. Bel 112, laat de persoon liggen. Zet de telefoon op de luidspreker zodat je je handen vrij houdt. Rust en liggen beperken het bloedverlies.
2. Handschoenen als je ze hebt. Wegwerphandschoenen beschermen jou en de gewonde. Heb je ze niet, laat dat je niet tegenhouden.
3. Stevige, directe druk op de wond. Druk hard, bij voorkeur met twee handen en een stuk textiel: een schone doek, een kompres of een snelverband. Als het kan op een harde ondergrond, desnoods met je lichaamsgewicht erachter. Een bloeding stopt normaal gesproken na ongeveer tien minuten onafgebroken druk.
4. Als het kan: omhoog. Houd de gewonde arm of het gewonde been boven harthoogte. De zwaartekracht helpt, maar de druk blijft je hoofdhandeling, niet het omhoog houden.
5. Blijft het doorbloeden? Haal het onderste verband er niet af. Leg er extra doeken of verbandmateriaal bovenop en verhoog de druk. Blijf drukken tot de hulpdiensten er zijn.

Eén uitzondering die mensen niet kennen: bij een bloeding uit het oor druk je juist niet dicht. Houd het oor vrij zodat het bloed eruit kan lopen.

De drie dingen die mensen fout doen

De handeling is simpel, en toch gaat het vaak op dezelfde drie punten mis. Ken ze, dan handel je goed onder stress.

1. Ze laten los om te kijken

De meest voorkomende fout. Elke keer dat je de druk weghaalt om te gluren of het al stopt, begint het stollen weer van voren af aan. Druk onafgebroken, een minuut of tien, en laat het aan de hulpverlener over om te kijken.

2. Ze drukken te zacht, of vertrouwen op een pleister

Bij een hevige bloeding is de enige knop die werkt stevige, directe druk. Twee handen, een doek, desnoods je lichaamsgewicht. Een pleister of een los gaasje losjes tegen de wond gehouden is geen druk, en stopt geen ernstige bloeding.

3. Ze halen het volgebloede verband eraf

Bloed dat door het verband heen sijpelt betekent niet dat het verband faalt. Haal je het eraf, dan scheur je de stolling die net op gang kwam weer los. Leg er extra bovenop en verhoog de druk. Het onderste blijft zitten tot de ambulance er is.

De tourniquet: alleen als je het geleerd hebt

Voor een levensbedreigende bloeding aan een arm of been kan een tourniquet levensreddend zijn. Sinds 2021 horen de tourniquet en het opstoppen van een wond bij het officiele Diploma Eerste Hulp van Het Oranje Kruis, en op steeds meer publieke plekken hangen Stop de Bloeding-sets, net als een AED.

Maar dit is geen leesvaardigheid. Een tourniquet die verkeerd zit, te los, of te laat wordt aangelegd, richt schade aan. Je leert het aanleggen, en het noteren van het tijdstip, in een cursus. Niet uit een tekst, ook niet uit deze.

Waar deze kennis vandaan komt

Deze handelingen komen niet uit de survivalhoek, maar uit de traumazorg. De tourniquet en het opvullen van een wond die burgers nu leren, komen rechtstreeks uit de militaire eerste hulp: de Combat Application Tourniquet is jarenlang standaarduitrusting van de Nederlandse militair, beschreven in militaire lesstof zoals het handboek soldaat en gedragen in de persoonlijke verbandset, de IFAK. Die kennis is vertaald naar de civiele zorg, staat inmiddels in de Nederlandse ambulance, en is overgenomen in de officiele Nederlandse eerstehulprichtlijnen. Wat je hier leest, is dus battle-tested doctrine die de toets van het Rode Kruis en Het Oranje Kruis heeft doorstaan.

Waarom je dit oefent, niet leest

De meeste mensen bevriezen bij de aanblik van veel bloed. Wie de handeling een keer met zijn eigen handen heeft gedaan, ook droog geoefend, handelt wel. Een avondcursus eerste hulp bij het Rode Kruis, of een training via de campagne Stop de Bloeding, Red een Leven, is het verschil tussen toekijken en helpen. Volgens de cijfers achter die campagne overlijden in Nederland jaarlijks duizenden mensen aan de gevolgen van letsel, en bij een groot deel is verbloeding de oorzaak. Omstanders zijn vaak eerder bij het slachtoffer dan de ambulance.

Wat je thuis binnen handbereik wilt hebben, hoort in een fatsoenlijke EHBO-set: wegwerphandschoenen, steriele kompressen en een drukverband of traumazwachtel. Wat er verder in een noodpakket thuishoort, staat in ons dossier over je noodpakket samenstellen.

Meer eerste hulp op de keukentafel, van bloeding tot onderkoeling tot triage, staat in Code Rood, hoofdstuk 8. En het echte leren doe je in een cursus, niet uit een tekst. Blijf scherp.

Bronnen en verantwoording. Dit dossier vat officiele richtlijnen samen en vervangt geen EHBO-cursus. De handelingen komen uit de eerstehulptips van het Nederlandse Rode Kruis (bloeding en brandwond) en uit het Diploma Eerste Hulp van Het Oranje Kruis, dat de tourniquet en het opstoppen van een wond sinds 2021 heeft opgenomen. De trainingscontext komt van de campagne Stop de Bloeding, Red een Leven. De militaire herkomst (IFAK, handboek soldaat, de Combat Application Tourniquet) is beschreven in onder meer het Nederlands Militair Geneeskundig Tijdschrift, en is voor dit dossier steeds hertoetst aan de Nederlandse civiele richtlijnen.