Wat er echt gebeurde bij de grote black-out in Spanje van 2025

Maandag 28 april 2025, 12:33 uur. In een paar seconden verdween zo’n 15 gigawatt aan vermogen uit het Spaanse net, een enorm deel van alles wat het land op dat moment opwekte. Het net raakte uit balans. Frankrijk en Marokko koppelden zich razendsnel af om zichzelf te beschermen, en daarna stortte het hele Iberische systeem in.

Het resultaat: 50 miljoen mensen in Spanje en Portugal zonder stroom. Geen paar minuten, maar uren. Grote delen kregen na zo’n tien uur weer stroom; pas de volgende ochtend was het net voor bijna honderd procent terug. De oorzaak, blijkt uit het onderzoek van de Europese netbeheerders: een overspanning die een kettingreactie op gang bracht.

Wat er tegelijk uitviel

Vraag iemand wat er gebeurt bij stroomuitval en je hoort: dan brand ik een kaarsje. Was het maar zo simpel. Eén storing raakt niet je lamp, hij raakt je hele dagelijkse leven. In Spanje viel in één klap het volgende stil:

• Verkeerslichten, met chaos op elke kruising.
• Ongeveer 116 treinen, deels in tunnels, met tienduizenden reizigers die geëvacueerd moesten worden.
• Pinapparaten, waardoor winkels en supermarkten hun deuren sloten.
• Het mobiele netwerk, dat overbelast raakte en deels wegviel.
• Liften, met mensen erin.
• De koeling, thuis en in winkels, die langzaam opwarmde.

Je geld, je eten, je vervoer, je communicatie en je warmte. Allemaal tegelijk, en allemaal afhankelijk van dat ene ding dat wegviel.

De les die de onderzoekers verraste: informatie boven spullen

Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid onderzocht mensen die er middenin zaten. De belangrijkste uitkomst is nuchter: de behoefte aan betrouwbare informatie was groter dan aan spullen. Mensen hadden water en eten.

Wat ze misten was een antwoord op de vraag wat er aan de hand was en hoe lang het zou duren. Zonder dat antwoord vullen geruchten het gat. Een simpele batterijradio en contant geld bleken cruciaal.

De stille dode van die dag

Er vielen wel dodelijke slachtoffers die elke voorbereiding relevant maken. In Spanje overleden zeker vijf mensen als direct gevolg van de storing. In Taboadela, in de provincie Ourense, stierven drie van hen aan koolmonoxide van een aggregaat: een echtpaar van 81 en 77 en hun zoon van 56.

In Catalonië werden nog eens 25 mensen onwel van uitlaatgassen van generatoren. Koolmonoxide is kleurloos en geurloos. De regel kent geen uitzondering: een generator, houtskool of gasbrander hoort nooit binnen, en minstens vijf meter van ramen en deuren.

En Nederland? Zelden is niet nooit

Volgens netbeheerder TenneT heeft Nederland nog nooit een landelijke black-out meegemaakt. Ons net is een van de betrouwbaarste van Europa, en zo’n grootschalige uitval gebeurt op ons continent hooguit eens in de tien tot twintig jaar. Fijn. Maar draai het om: bijna niemand hier heeft het ooit meegemaakt, niemand heeft het geoefend, er zit geen routine in de kast. En dat is precies het risico.

Waarom één storing zich als een domino door je hele huishouden verspreidt, en hoe je die keten doorbreekt, staat stap voor stap in Code Rood, hoofdstuk 1: de wet van de cascade.

---

Bronnen: onderzoek NIPV met Veiligheidsregio Kennemerland, ENTSO-E-rapport van de Europese netbeheerders, Netbeheer Nederland en TenneT. Cijfers gecontroleerd op het moment van schrijven; controleer de laatste stand bij hergebruik.